Google DeepMind CEO'su Demis Hassabis'in kurduğu Isomorphic Labs, yapay zekâ ile ilaç geliştirme alanında 5 milyar dolarlık yeni bir yatırım turu duyurdu. Şirket bu kaynakla, bilgisayar ortamında tasarladığı moleküllerin bir kısmını kendi yürüttüğü insan denemelerine taşımayı planlıyor. Bu, yapay zekânın ilaç keşfinde laboratuvardan hastaya geçişi gerçekten başarabilip başaramayacağının en büyük testlerinden biri.

Ne oldu?

Isomorphic Labs, 2021'de DeepMind'ın protein yapısı tahmin modeli AlphaFold'un bilimsel birikimini ticari ilaç geliştirmeye taşımak amacıyla ayrı bir şirket olarak kuruldu. Yeni 5 milyar dolarlık fonlamayla şirket, şimdiye kadar büyük ilaç firmalarıyla yaptığı araştırma ortaklıklarının ötesine geçip kendi adayı moleküllerini klinik deneme sürecine sokmaya hazırlanıyor. Bu, şirketin kurulduğundan beri verdiği en açık sinyal: artık sadece algoritma satmıyor, kendi ilacını geliştirmeye çalışıyor.

Neden önemli?

AlphaFold'un başarısı gerçekti ve ölçülebilirdi: bir proteinin üç boyutlu yapısını yıllar süren deneyler yerine dakikalar içinde tahmin edebiliyor, bu da Hassabis ile John Jumper'a 2024'te Kimya Nobel Ödülü'nü getirdi. Ama protein yapısını bilmek ile o bilgiden güvenli, etkili bir ilaç molekülü üretmek arasında büyük bir mesafe var. İlaç geliştirmenin tarihsel seyri bunu açıkça gösteriyor: laboratuvarda umut verici görünen aday moleküllerin büyük çoğunluğu, klinik deneme aşamalarında güvenlik veya etkinlik sorunlarıyla elenir. Bu oran onlarca yıldır sektörün en sert gerçeği olarak kabul edilir ve hesaplamalı tasarım bu oranı henüz kayda değer şekilde değiştirdiğini kanıtlamadı.

Isomorphic Labs'ın şimdiye kadarki iş modeli, Eli Lilly ve Novartis gibi büyük ilaç şirketleriyle araştırma ortaklıkları kurup, onların ilaç geliştirme ve ticarileştirme altyapısına yaslanmaktı. Kendi denemelerini yürütmeye geçmek, şirketi çok daha pahalı, çok daha yavaş ve çok daha fazla düzenleyici denetime açık bir alana itiyor. Klinik denemeler yıllarca sürebilir ve her aşamada ayrı onay, ayrı maliyet, ayrı risk taşır. 5 milyar dolar büyük bir rakam olsa da, tek bir ilacı pazara kadar taşımanın maliyeti söz konusu olduğunda bu bütçenin ne kadar yeteceği belirsiz.

Buna bir de yönetişim sorusu ekleniyor: Hassabis hem Google DeepMind'ın hem de Isomorphic Labs'ın CEO'su. Google aynı zamanda şirketin yatırımcıları arasında. Bu, aynı kişinin hem temel yapay zekâ araştırmasını hem de o araştırmanın ticari ürününü yönetmesi anlamına geliyor; fikri mülkiyetin nasıl paylaşıldığı, yetenek ve hesaplama kaynaklarının iki şirket arasında nasıl bölüştürüldüğü gibi sorular şeffaf şekilde açıklanmıyor.

Kime nasıl yansır?

Yapay zekâ destekli ilaç keşfi alanında Isomorphic Labs tek oyuncu değil. Recursion Pharmaceuticals, Insilico Medicine ve Exscientia gibi şirketler de benzer vaatlerle kuruldu; bazıları kendi aday moleküllerini klinik aşamaya taşıdı, bazıları da yolda denemelerini durdurmak zorunda kaldı. Bu şirketlerin ortak deneyimi, hesaplamalı aşamanın hızlandığı ama klinik aşamanın hâlâ geleneksel hız ve başarısızlık oranlarıyla işlediği yönünde.

Geleneksel ilaç keşfiYapay zekâ destekli keşif
Aday molekül bulma süresiYıllarHaftalar/aylar (iddia edilen)
Klinik deneme süreciDeğişmediDeğişmedi
Başarısızlık riskiTarihsel olarak yüksekHenüz kanıtlanmış şekilde düşük değil
Maliyet merkeziKeşif + klinikAğırlıklı olarak klinik

Tablo şunu gösteriyor: yapay zekâ, ilaç geliştirmenin en pahalı ve en belirsiz kısmını değil, nispeten daha ucuz olan keşif kısmını hızlandırıyor. Isomorphic Labs'ın yeni yatırımı, şirketin bunu kabul ettiğinin bir göstergesi — artık asıl parayı ve riski klinik tarafa yatırıyor.

Sırada ne var?

Takip edilmesi gereken asıl gelişme, şirketin hangi aday molekülle ilk insan denemesine gireceği ve bu denemenin erken faz sonuçlarının ne zaman açıklanacağı olacak. Yatırımcılar ve rakip şirketler, Isomorphic Labs'ın klinik başarı oranının sektör ortalamasının üzerinde çıkıp çıkmayacağını yakından izleyecek; aksi halde hesaplamalı tasarımın gerçek bir avantaj mı yoksa sadece bir pazarlama anlatısı mı olduğu sorusu güçlenecek. Hassabis'in çifte CEO'luğuna dair şeffaflık taleplerinin de zamanla artması olası.

5 milyar dolar, yatırımcıların hesaplamalı ilaç tasarımına olan güvenini gösteriyor. Ama bu güvenin haklı çıkıp çıkmayacağını belirleyecek olan laboratuvar değil, önümüzdeki yıllarda açıklanacak klinik deneme verileri olacak.