Rhode Island Meta'ya Dava Açtı: Dolandırıcılık Reklamlarından Kazanç İddiası

Rhode Island eyaleti, Meta'ya dolandırıcılık reklamları nedeniyle dava açtı. Başsavcı Peter Neronha'nın 22 Ekim'de dosyaladığı şikâyet, şirketin bu reklamlardan para kazandığını ve bazılarının oluşmasına yardım ettiğini öne sürüyor. Tartışmanın asıl düğümü, Meta'nın kendi yapay zeka reklam araçlarının dolandırıcılara fiilen ortaklık edip etmediği.

Ne oldu?

Dava, Providence County Yüksek Mahkemesi'nde görülüyor. Eyalet, Meta'nın Facebook, Instagram ve WhatsApp üzerinde dolandırıcılık reklamlarına izin verdiğini, bunlardan gelir elde ettiğini ve kullanıcılara platformların güvenli olduğunu söylerken eyaletin tüketici koruma yasasını ihlal ettiğini savunuyor. Şikâyetin ayrıntıları ve talep edilen tazminat henüz bağımsız biçimde doğrulanmış değil; Meta'nın yanıtı da davanın seyrini belirleyecek.

Neden önemli?

Bu dava tek başına bir sürpriz değil. Yıllardır ABD'de eyalet başsavcıları Meta'ya çocuk güvenliği, bağımlılık yaratan tasarım ve yanıltıcı beyanlar gerekçesiyle dava açıyor. Rhode Island'ın hamlesi aynı hukuki yolu izliyor: Federal düzeyde platformları içerikten koruyan Section 230 kalkanını aşmak için konuyu içerik değil, tüketiciyi yanıltan ticari beyan olarak kuruyor. Meta güvenli olduğunu söylüyor, ama ürün başka bir şey yapıyor; iddia bu.

İkinci katman reklam gelirinin yapısı. Basına yansıyan iç belge haberleri, Meta'nın gelirinin hatırı sayılır bir kısmının dolandırıcılık veya yasaklı ürün riski taşıyan reklamlardan geldiğini öne sürmüştü. Bu rakamların doğruluğunu tek başına değerlendiremeyiz, ama iddia doğruysa teşvik yapısı sorunun merkezine oturuyor. Bir reklamı reddetmek, doğrudan gelir kaybı demek. Otomatik sistemler ise şüpheli hesabı ancak belli bir güven eşiğinin üzerinde kapatıyor; eşiği kimin, hangi gelir hesabıyla belirlediği önemli.

Üçüncü ve en yeni boyut yapay zeka. Meta, reklamverenlere metin, görsel ve hedefleme önerisi üreten araçlar sunuyor. Bu araçlar küçük işletmeler için verimlilik sağlıyor. Ama aynı araç, dolandırıcı için de ikna edici bir sahte yatırım reklamını dakikalar içinde, birden çok dilde ve varyasyonla üretmek anlamına geliyor. Platform yalnızca reklamı barındırmıyorsa, üretimine de katkı veriyorsa, savunma hattı olarak kullanılan "biz sadece aracıyız" argümanı zayıflar. Mahkemenin bu ayrımı nasıl çizeceği, sektörün tamamını ilgilendiriyor.

Türkiye'deki kullanıcılar için ne değişiyor?

İlginç bir tesadüf, davanın açıldığı hafta Meta'nın Türkiye'de İçişleri Bakanlığı ve SİBERAY ile dolandırıcılık farkındalık kampanyası başlatması. İki haber yan yana okunduğunda çelişki somutlaşıyor: Şirket bir yandan kullanıcıya "dikkatli ol" diyor, öte yandan iddiaya göre sorunun bir kısmını besleyen reklam sistemini işletiyor. Farkındalık kampanyası yararlı; sahte kripto, sahte yatırım danışmanı ve ünlü görüntülü sahte reklamlara karşı kullanıcıyı eğitmek gerçek bir koruma sağlıyor. Ama sorumluluğu kullanıcıya devretmek, reklamın en baştan yayına girmesini engellemekle aynı şey değil.

Türkiye'de sahte yatırım ve sahte kargo mesajı dolandırıcılığı sık görülüyor; WhatsApp'a taşınan sohbetle tamamlanan senaryolar da cabası. Reklamdan mesajlaşmaya geçişin aynı şirketin iki ürünü arasında olması, sorumluluk tartışmasını daha da ağırlaştırıyor. ABD'deki Federal Ticaret Komisyonu'nun tüketici rehberleri bu tür kalıpları ayrıntılı anlatıyor; Türk kullanıcılar için de büyük ölçüde geçerli.

Sırada ne var?

İlk eşik, Meta'nın davanın reddi için başvurması olacak; Section 230 savunması büyük olasılıkla ön plana çıkacak. Mahkeme dosyayı esasa girmeye değer bulursa, keşif aşamasında reklam gelirinin risk sınıflarına göre dağılımı ve yapay zeka araçlarının tasarım kararları gündeme gelebilir. Diğer eyaletlerin benzer dava açıp açmayacağı da izlenmeli; bu tür davalar çoğu zaman tek tek başlıyor, sonra koalisyona dönüşüyor. Avrupa'da ise Dijital Hizmetler Yasası, benzer sorumlulukları idari yoldan gündeme getirebilir.

Benim değerlendirmem şu: Meta'nın dolandırıcılığı bilerek tasarladığını kanıtlamak zor. Ama "bildiği ve ölçtüğü bir sorundan gelir elde etmek" ile "yapay zeka araçlarıyla üretimini kolaylaştırmak" arasındaki mesafe daralıyor. Farkındalık kampanyaları bunu kapatmaz; gerçek sınav, şüpheli reklamverenin parasını reddedebilmek.