Tesla'nın Kârı %43 Düştü: Otomobil Şirketi mi, Robot Şirketi mi?

Tesla'nın üçüncü çeyrek kârı bir önceki yılın aynı dönemine göre %43 düştü. Aynı dönemde şirket, Optimus insansı robotunun üretimine başladığını açıkladı. Bu tablo bir kriz işareti olarak okunmamalı. Tesla, otomobilden kazandığı parayı bilerek yapay zeka ve robotik yatırımlarına aktarıyor.

Ne oldu?

Tesla'nın net kârı 1,37 milyar dolardan 787 milyon dolara geriledi. Gelir 28,05 milyar dolarda sabit kaldı. Şirket, yapay zeka, otonom sürüş ve robot projelerine yaptığı yüksek harcamaların kârı aşağı çektiğini belirtti. Aynı güncellemede Optimus robotlarının üretimine başlandığı da yer aldı.

Neden önemli?

Kalemleri yan yana koyunca durum netleşiyor. Gelir yerinde sayarken net kâr marjı kabaca %5'ten %3'ün altına indi. Yani sorun satış çöküşü değil, harcamanın yönü. Tesla birkaç yıldır elektrikli otomobilde fiyat baskısıyla mücadele ediyor. Çin'de BYD gibi üreticiler daha ucuz modellerle pazar payı alıyor. Avrupa'da ise talep beklenenden yavaş büyüyor. Otomobil tarafındaki kâr havuzu daralırken şirket bu havuzu bir de robot ve yapay zekaya bölüyor.

Bu tercih tesadüf değil. Elon Musk uzun süredir Tesla'nın değerinin önemli kısmının otomobilden değil, otonom araçlardan ve Optimus'tan geleceğini savunuyor. Hissedarların onayladığı yeni ücret paketi de Musk'un hedeflerini kısmen robot ve robotaksi kilometre taşlarına bağlıyor. Bu yüzden bugün düşen kâr, yönetimin kendi anlattığı hikâyeyle tutarlı. Sorun şu: Musk'un Optimus ve tam otonom sürüş için verdiği takvimler geçmişte defalarca ertelendi. Yatırımcının sabrı, bu kez sözlerin gerçeğe ne kadar yakın olduğuna bağlı.

Optimus rakiplerine göre nerede duruyor?

İnsansı robot yarışı artık tek oyunculu değil. Kaliforniya merkezli Figure, BMW fabrikasında pilot denemeler yaptı ve kendi yapay zeka modelini geliştirmeye yöneldi. Çinli Unitree ise görece düşük fiyatlı robotlarıyla araştırma ve eğitim pazarında hızla yayıldı. Tesla'nın avantajı başka bir yerde: seri üretim deneyimi, kendi batarya ve motor tedarik zinciri, otomobillerden toplanan büyük görsel veri.

Üretime başlamak, robotun ticari olarak işe yaradığı anlamına gelmiyor. Asıl ölçüt, Optimus'un fabrika içinde insan işçiye göre ekonomik bir görev üstlenip üstlenmediği. Bu konuda kamuya açık bağımsız veri hâlâ sınırlı.

Yatırımcıya ve sektöre nasıl yansır?

Tesla hissesi uzun süredir klasik otomobil şirketi çarpanlarıyla açıklanamayan bir değerde işlem görüyor. Bu çeyrek, iki farklı okuma üretiyor. Otomobil şirketi gözüyle bakan için tablo zayıf: gelir büyümüyor, marj eriyor. Yapay zeka ve robotik şirketi gözüyle bakan için ise bu, Ar-Ge yoğun bir dönüşümün beklenen maliyeti. Hissenin gidişatını büyük ölçüde hangi okumanın baskın geleceği belirleyecek.

Tabloya Musk'un şirketler arası ilişkileri de giriyor. Gündemdeki Tesla-SpaceX birleşmesi tartışması, yapay zeka yatırımlarının hangi çatı altında toplanacağı sorusunu açıyor. Böyle bir yapı finansman kolaylığı sağlayabilir. Ama yönetişim tarafında, hangi şirketin hangi riski taşıdığı daha bulanık hale gelebilir. Bağımsız hissedarların bu konuda daha fazla şeffaflık isteyeceğini tahmin etmek zor değil.

Sırada ne var?

Önümüzdeki çeyreklerde izlenecek üç gösterge var:

• Optimus'un üretim adetleri ve Tesla fabrikaları dışında bir müşteriye teslim edilip edilmediği
• Robotaksi hizmetinin şehir sayısı ve güvenlik sürücüsü olmadan çalışma oranı
• Otomobil brüt marjının dipte dengelenip dengelenmediği

Şirketin resmi çeyrek raporları Tesla yatırımcı ilişkileri sayfasında yayımlanıyor. Harcamaların karşılığı da somut olarak orada görülecek.

Değerlendirme: Tesla'nın kârını feda etmesi stratejik olarak anlaşılır. Ama bu takas ancak Optimus ve robotaksi ölçülebilir gelir üretmeye başladığında haklı çıkar. O güne kadar Tesla, kârı küçülen bir otomobil şirketinin bilançosuyla bir robotik şirketinin beklentisini taşımak zorunda.