United Launch Alliance'ın (ULA) yeni nesil roketi Vulcan, fırlatma sırasında arızalandı ve görevini tamamlayamadı. Bu arıza, şirketin yirmi yıllık tarihindeki ilk tam görev kaybı olarak kayıtlara geçti. Vulcan roketi fırlatma arızası, ABD'nin uzay fırlatma pazarında SpaceX'e artan bağımlılığını yeniden tartışmaya açıyor.

Ne oldu?

Vulcan, fırlatıldıktan kısa süre sonra beklenen performansı gösteremedi ve görev başarısız oldu. ULA için bu sonuç, Atlas ve Delta roket ailelerinin kullanıldığı iki on yıllık dönemde dahi yaşanmamıştı; şirket bu süre boyunca yüzlerce fırlatmayı sorunsuz tamamlamıştı. Vulcan, Blue Origin'in ürettiği BE-4 motorlarıyla çalışan ve Atlas V ile Delta IV'ün yerini almak üzere geliştirilen bir roket ailesiydi; ULA'nın gelecekteki ulusal güvenlik fırlatma yükünün büyük kısmını bu platformun taşıması planlanıyordu.

Neden önemli?

Pentagon, hassas askeri ve istihbarat yüklerini uzaya taşırken tek bir şirkete bağımlı kalmamak için yıllardır bilinçli bir "ikinci kaynak" stratejisi izliyor. Ulusal Güvenlik Uzay Fırlatma programı bu yüzden hem SpaceX'i hem ULA'yı sertifikalı sağlayıcı olarak listesinde tutuyor; amaç, bir sağlayıcı arızalandığında ya da gecikme yaşadığında diğerine kayabilmek, aynı zamanda fiyat pazarlığında tek alıcı-tek satıcı riskine düşmemek. Vulcan'ın bu arızası, sözde güvenlik ağının ne kadar ince olduğunu gösteriyor.

ULA, Atlas V ve Delta IV'ü emekliye ayırma sürecinde zaten yıllarca gecikme yaşamıştı; Vulcan'a geçiş planlanandan çok daha uzun sürdü. Bu süre zarfında SpaceX, Falcon 9'un tekrar kullanılabilirliğine dayanan üretim hızıyla fırlatma pazarının fiilen tek güvenilir büyük oyuncusu hâline geldi. ULA'nın fırlatma sıklığı SpaceX'in yanında zaten mütevazı kalıyordu; şimdi bir de güvenilirlik sorusu eklendi. Bu, iki sağlayıcılı sistemin kâğıt üzerinde var olup pratikte tek sağlayıcıya daraldığı bir tabloyu güçlendiriyor.

Kime nasıl yansır?

Kısa vadede en büyük etki Pentagon'un manifestosunda görülecek: Vulcan'a atanmış ulusal güvenlik yükleri ya ertelenecek ya da mümkünse SpaceX'in takvimine kaydırılacak. Bu, SpaceX'in pazarlık gücünü daha da artıran bir sonuç — rakip zayıfladıkça tek sağlayıcının fiyat ve zamanlama üzerindeki etkisi büyüyor.

SağlayıcıKonumuBu olaydan sonraki durum
SpaceX (Falcon 9/Falcon Heavy)Birincil sağlayıcı, yüksek fırlatma sıklığıGüveni sağlamlaşıyor, iş yükü artabilir
ULA (Vulcan)Pentagon'un resmi ikinci kaynağıİlk büyük arıza, sertifikasyon ve itibar baskısı altında
Blue Origin (New Glenn)Henüz olgunlaşmakta olan yeni girişBE-4 motoru paylaştığı için yakından izlenecek

ULA'nın ana ortakları Boeing ve Lockheed Martin için de bu bir itibar meselesi. Şirket, gelecekteki NSSL sözleşme turlarında pay kaybetme riskiyle karşı karşıya; arızanın kök nedeni ne kadar hızlı bulunup giderilirse o kadar az kayıp yaşanır.

Sırada ne var?

Önümüzdeki süreçte beklenen adım, arıza soruşturmasının tamamlanması ve Vulcan'ın yeniden uçuşa izin verilmeden önce kök nedenin giderilmesi. SpaceX'in kendi fırlatma arızalarında olduğu gibi bu süreç haftalar sürebilir, ama ULA'nın SpaceX kadar sık fırlatma yapmaması, kaybedilen her takvim gününün göreli etkisini büyütüyor. Ayrıca gözler, aynı BE-4 motor ailesini kullanan Blue Origin'in New Glenn roketine çevrilecek; Vulcan'daki sorunun motorla mı yoksa roketin diğer sistemleriyle mi ilgili olduğu, New Glenn'in güvenilirlik algısını da etkileyebilir.

Tek bir arıza, bir programı otomatik olarak bitirmez — ULA'nın da geçmişte Atlas ve Delta ile kurduğu uzun güvenilirlik geçmişi var. Ama Pentagon'un özenle kurduğu çeşitlendirme stratejisinin pratikte ne kadar kırılgan olduğunu bu olay açıkça gösteriyor; soruşturma sonucu netleşene kadar ABD'nin kritik fırlatmaları için gerçek anlamda tek güvenilir seçeneğin SpaceX olduğu gerçeği değişmeyecek.